हाम्रो परम्परा साथै ब्यवहारमा पनि शारिरिक अभिब्यक्ति जस्तै आलिङ्गन वा निदारमा चुम्बन गरेर आफन्त, अथबा बा आमालाई माया दर्शाउने चलन छैन। नयाँ पुस्तामा ति कुराहरु सरल भैसकेता पनि हामि चै, ‘म हजुरलाई माया गर्छु (I love you)’ भन्न पनि अप्ठयारो मान्छौँ वा आबश्यक ठान्दैनौँ। बरू बेला बेला घर पुगि केहि दिन बिताएर फर्किने क्षणमा बाआमालाइ पुलुक्क हेर्दा आमाको आँखामा लुक्न असफल ढलपल आँशु सम्झना भरि बोकेर परदेश पुगे पश्चात, फेरि फर्कने दिन गन्ति गर्न थाल्छौ, सायद त्यहि नै हो हाम्रो माया प्रकट गर्ने तरिका ।
सबै भन्दा पहिले म आमालाइ
त्यो अबस्थामा सम्झन्छु, जब मेरि माइलि बहिनि (करिब साढे चार बर्स मुनिकि) जन्मदाको प्रसुतिको पिडामा।
दिउँसोको बेला थिएछ, बुबा घरमा अनुहुन्नथ्यो क्यार, गाउँका केहि छिमेकि आमैले
दिदि, म र सायद भाइलाइ यसो पल्ला पटिको टारि खेत तिर ‘घुम्न’ जान लाएका थिए। आमा
बिरामि भएको थाहा हुदा हुदै पनि छोरा-छोरि चै ओझेल लाग्नु पर्ने बिवशता नबुझेकोले
खिन्न चित्त लिएर एक छिन बरालिएर फर्कदा हाम्रि पहीलि बहिनि देखाउँदै दिदिलाई
‘तिमि आज बाट जेठि भयौ’ भनेको र त्यस दिनको परिबेसको झल्को आज पनि छ ।
म आफैँ दश बर्सको उमेर
देखि नै परदेशि । स्कुलको बिदामा घरमा पुग्ने उत्सुकता, घरमा दिदि-दाजु र
भाइ-बहिनि सँग रमाउने, र आमाले पकाएको खान पाउँदा, स्कुल नफर्कउन्जेल ठुलो राहत
महसुस हुन्थ्यो। हामि प्राय दुई-दुई बर्ष फरकका दश छोरा-छोरि जन्माएर, खुवाएर, तह
लगाएर आमाले आफनो कर्तब्य पुरा गर्नु भयो वा हामिलाइ करुणा र ममताको ऋणि बनाउनु
भयो थाहा छैन। तर हामि बिशेस ठुला छोरा छोरिले भने देखेको कुरा हो - आमाले आफ्नो
खुशिलाई दबाएर, कुनै समय गाँस बचाएर, आतुरिको समयमा बैद्यको रूप धारण गरेर, भयङकर
महामारिको मुख बाट बचाउँदै, दसै जनालाइ स्वस्थ्य र सक्षम बनाउने साहस गर्नु भयो। आजको
समयमा ग्रिहस्थि गर्ने कुनै पनि महिलाले यस्तो दुस्साहसपुर्ण जीवनको कल्पना सम्म
पनि गर्ने साहस नगर्लान।
भुटानको त्यस्तो अनटङ्कार
गाऊमा रहँदा, हाम्रि किशोरि आमालाइ पक्कै पनि आफ्नि आमा, माइति र अरू आफन्तको
अभावको पिडा थियो। त्यसैले पनि केहि बर्सको अन्तरालमा, घरका लाला-बाला बुबा र
छरछिमेकको रेखदेखमा छोडेर, हप्ता दिन हिँडेर, घर फर्कन एक महिना लाग्ने ‘पाहाढ’
ताप्लेजुङको यात्रा गर्नु हुन्थ्यो। कुनै समय पनि काखमा एउटा नाबालक हुने हुदा, नानि
बोकेर, कसैको साथ खोजेर बिभिन्न अप्ठ्यारा परिस्थितिहरुको भोगाई का साथ पाहाड को
यात्रा गेरका घटनाहरु आमा सँग धेरै छन्।
हामि दश जना मध्ये सबै
भन्दा थोरै समय घर परिवार सँग बिताउने म नै हुँला । त्यसैले आमा सँगका धेरै बसिबिञाँलाका
सम्झना हरू भएता पनि बालाक कालकै चै बर्णन योग्य लाग्छन बिशेस यो लेखाइ सङ्गत को
कुरामा। धेरै तिता मिठा स्मरण मध्ये फेरि
आमाको अनुपस्थितिले ल्याउने बच्चाको
मानसिक ऊतपिडनको प्रसंग याहाँ जोड्न चाहन्छु ।
सानो भाइ हो या बहिनि
बोकेर आमा कोहि छिमेकि को साथमा पाहाड जानलाइ हाम्रो सुन्तलाबारिको पाखैपाखा उँधो
लाग्नु भयो। दिदि, दाजु र म पछ्याएर खेतको डिल सम्म पुग्यौ। केहि नलागे पछि रूदै
आमा गए तिरै साना ढुङ्गा र बालुवा बर्साउन थाल्यौ। ती असारे, बिलौनि र तिते पाति
घारिमा सर्लङ गरेर खस्दा, आमाले कराएर ‘ घरमा जाओ, ए भौमा (दिदीको त्यो बेलाको नाम),
भाईहरूलाई, घर लिएर जा’ भने पछि लुरुलुरु घर तिर लागेका थियौ।
हाम्रि आमा पनि अरु नारिहरु
जस्तै, घर ब्यबहारमा अधिक जीवन धारण गरेर, केहि समय निकालेर भएपनि दुरदेशमा भएका
माइति र आफन्त भेट्ने, इच्छा र कर्तब्यको बिचको बिडम्बनालाइ झेल्न सक्षम हुनुहुन्थ्यो
त्यस कठिन बेलामा पनि। आज यातायातको धेरै
सुबिधा छ, एक हप्ता हिडेर पुग्ने ठाउँ एक घण्टा मै पुरा गर्न सकिन्छ तर पनि हामिले
ब्यवहार र भेटघाट को सन्तुलन राख्न सकि
राखेका छैनौँ। आमा बुबाको मेहनत, उत्साह र आशिर्बाद्ले ति अपठ्यारा दिन, र ठाऊबाट
हामिले मुक्ति पाएता पनि, मलाइ एउटै पछुतो भने घरमा आमा बुबाको साथमा अधिक समय आज
पनि बिताउन असक्षम भइरहेको छु, र त्यो दिनको प्रतिक्षामा छु ।।
